Dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam: Liệu đã cấp thiết hay chưa?

TBKTSG) – “Đề
nghị dừng dự án này”, ông Nguyễn Văn Thuận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật
của Quốc hội, bày tỏ quan điểm chính thức của ông về dự án đường sắt cao
tốc Bắc-Nam mà Chính phủ đang thuyết phục Quốc hội thông qua. Ông Thuận
và những người cùng quan điểm e ngại dự án đầu tư lớn trong thời điểm
này có thể bị đe dọa bởi nạn tham nhũng và làm gia tăng khoảng cách giàu
nghèo ở Việt Nam.

Đã cấp thiết hay chưa?

Quốc hội thảo luận tại hội trường sôi nổi về dự án đường sắt cao tốc
Bắc-Nam trị giá 56 tỉ đô la, khi mà cùng thời điểm, trên báo chí, tràn
ngập hình ảnh những người dân nghèo, kể cả trẻ em ở huyện Ngọc Hồi (Kon
Tum) hàng ngày phải đu dây cáp để vượt sông Pôkô vì cầu treo đã bị lũ
cuốn trôi và việc xây một cây cầu khác, trị giá chừng 1,5 tỉ đồng lại
đang phải trông chờ vào những tấm lòng thiện nguyện.

Bà Lê Thị Dung (đại biểu tỉnh An Giang) mang những tâm tư mang tính
so sánh ấy lên nghị trường Quốc hội khi thảo luận về việc có cần thiết
phải đầu tư dự án này không và đầu tư thời điểm nào là phù hợp: “Những
con đường nông thôn, những hình ảnh thương tâm như đắm đò, đu dây qua
sông, trường học chưa đạt mức chuẩn tối thiểu và những vấn đề thương tâm
khác, chúng ta thấy thiết yếu phải đầu tư nhưng còn chưa làm được”. Do
vậy, theo bà, phải làm rõ đối tượng phục vụ của đường sắt cao tốc là ai?
Đó có phải là nhu cầu bức thiết của đại đa số người dân khiến Quốc hội
phải thông qua chủ trương đầu tư ngay hay không?

Và bà cũng như ông Trần Hồng Việt (Hậu Giang) cho rằng câu trả lời là
không. Bà hỏi, lý do nào mà đại đa số dân chúng vẫn phải chọn phương
tiện vận tải đường dài là xe khách Bắc-Nam và đối mặt với rất nhiều vất
vả, rủi ro trên đường: “Đó là vì dân ta còn nghèo”, bà tự trả lời. Còn
ông Việt cho rằng nền kinh tế còn tồn đọng bao nhiêu dự án hạ tầng đường
bộ, đường thủy, đường hàng không, đường sắt cần được nâng cấp và đang
thiếu vốn, xây dựng dở dang kéo dài.

Theo ông, đó là lý do khiến dự án đường sắt cao tốc Bắc- Nam ở thời
điểm này chưa tạo được sự đồng thuận cao trong mọi tầng lớp dân cư. Ông
Việt đề nghị cần tập trung nguồn lực giải quyết những vấn đề nổi lên
hiện nay gắn với tăng trưởng kinh tế bền vững sẽ thiết thực hơn việc
nhất thiết phải thực hiện ngay một “giấc mơ đẹp” như dự án đường sắt cao
tốc. Bởi đây là một dự án mà Chủ nhiệm Ủy ban pháp luật của Quốc hội
Nguyễn Văn Thuận, khi đề nghị dừng thông qua (ít nhất ở thời điểm này)
đã dẫn lại lời của ông Martin Rama, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân
hàng thế giới (WB), cho rằng phải cẩn thận với việc “trèo cao ngã đau”
và WB không tham gia dự án lớn này.

E ngại nạn tham nhũng đe dọa

Dù rất ủng hộ tư duy chiến lược nhìn xa của Chính phủ và những người
lập dự án, nhưng người đứng đầu Ủy ban Pháp luật của Quốc hội đã thẳng
thắn bày tỏ sự quan ngại về vấn nạn tham nhũng sẽ có “đất” nếu dự án này
được thông qua. Ông Thuận hỏi: “Có ai dám khẳng định trong dự án này
không có tham nhũng, lãng phí và nếu có thì bao nhiêu phần trăm trong 56
tỉ đô la ấy rơi vào nạn này”.

Trong khi đó, ông Lê Văn Học (Lâm Đồng) chỉ ra vấn đề chi phí cho tư
vấn đầu tư xây dựng công trình hết 9% (3,830 tỉ đô), 2,5% cho quản lý
xây dựng (1,057 tỉ đô) , tính ra hết 11,5% dự án là quá lớn và bất hợp
lý. Trong khi đó, ông Học tra cứu lại trong dự án thủy điện Lai Châu thì
tỷ lệ này chỉ là 4,7% và dự án điện hạt nhân Ninh Thuận chỉ hơn 1% như
một so sánh đáng suy nghĩ vì theo ông, sau khi tham khảo ý kiến các
chuyên gia xây dựng, công trình có tổng mức đầu tư càng lớn thì tỷ lệ
dành cho tư vấn và quản lý càng ít đi chứ không phải cao hơn và tỷ lệ
trung bình ở các dự án lớn, cấp quốc gia các chi phí này cộng lại chừng
4-5% tổng mức đầu tư dự án mới là phù hợp.

Ông Học và ông Nguyễn Minh Thuyết cũng cho rằng tư vấn lập báo cáo
đầu tư là liên doanh Việt Nam – Nhật Bản, tư vấn thẩm tra báo cáo đầu tư
cũng là tư vấn Nhật Bản – Việt Nam là chưa khách quan và không ổn vì
không thể để các công ty cùng đến từ Nhật Bản vừa lập báo cáo vừa thẩm
tra báo cáo, tính toán và cung cấp số liệu dự án. Sau đó, có thể cũng
chính phía Nhật Bản cho vay vốn đầu tư.

Ông Thuận rời hội trường với một trăn trở không có lời đáp: “Tại sao
đất nước ta hàng chục năm nay đang có rất nhiều vấn đề nhưng Chính phủ
trình ra Quốc hội những dự án kinh tế thì dường như có suy nghĩ hôm nay,
ngày hôm sau đã đệ trình Quốc hội quyết định”. Trong khi đó, giáo dục,
khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu thì chỉ nằm lại trên các trang
kế hoạch.

Tranh luận: Mục đích và phương pháp

Các buổi thảo luận tại Hội trường Quốc hội là nhằm để các đại biểu
bày tỏ quan điểm của cử tri do họ đại diện, đồng thời thuyết phục các
đại biểu khác, cử tri khác bằng các lý lẽ chặt chẽ với mục đích sau
cùng: quyết định của Quốc hội sẽ đại diện cho ý nguyện của đông đảo
người dân.

Đáng tiếc, trong phiên thảo luận về dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam,
những ý kiến ủng hộ dự án đã dùng phương pháp tranh luận dựa vào cảm
tính là chính. Chẳng hạn, một đại biểu cho rằng, những nơi có chỉ số IQ
cao thì họ có đường sắt cao tốc, Việt Nam ta cũng có chỉ số IQ cao…
Rất dễ thấy lỗ hổng trong lập luận này bởi: cứ tạm cho rằng mọi nước có
đường sắt cao tốc đều có chỉ số thông minh cao, điều đó không có nghĩa
Việt Nam (cũng cứ tạm cho là có chỉ số IQ cao) là phải xây đường sắt cao
tốc. Bởi người ta có thể dùng lập luận tương tự để nói rằng những nước
có chỉ số IQ cao này đều đã có mạng lưới đường bộ hoàn chỉnh, ít nước
nào đi vay tiền để xây đường sắt, ở những nước này tỷ lệ đường sắt cao
tốc chỉ chiếm một phần nhỏ trong hệ thống đường sắt nước họ… Thế tại
sao Việt Nam không tạo ra những “thuộc tính” này cho xứng với tỷ lệ IQ
cao?

“Miền Trung có những bãi biển xinh đẹp, như những nàng tiên đang ngủ;
có đường sắt cao tốc, giao thông thuận tiện, các nàng tiên sẽ được đánh
thức” là một lập luận khác của một đại biểu khác. Để đi đến với “những
nàng tiên đang ngủ” này, đâu nhất thiết phải đi bằng đường sắt cao tốc?
Phải chăng sẽ khó đánh thức các nàng nếu đến bằng đường bộ, đường hàng
không hay thậm chí đường thủy?

Sự cảm tính này còn thể hiện ở cách kêu gọi lòng tự hào không đúng
chỗ. Nhiều đại biểu cho rằng con tàu cao tốc xây ở Việt Nam sẽ “như biểu
tượng của nền kinh tế phát triển, văn minh” mà trước sau con cháu cũng
làm. Tại sao lại phải gán cho đường sắt cao tốc cái chức năng làm biểu
tượng cho nền kinh tế phát triển? Tại sao đó không là những công trình
khác, hình ảnh khác như không còn người nghèo, không còn cảnh nhà tranh
vách đất? Nó cũng thể hiện ở tầm nhìn gói gọn trong lợi ích địa phương
khi có đại biểu đòi phải xây mỗi tỉnh hai ga tàu, tỉnh nào cũng muốn
đường sắt cao tốc này chạy qua.

Những lập luận khác mới nghe qua rất thuyết phục như, “vay để chi
tiêu, để ăn thì mới sợ, còn để phát triển tạo việc làm thì tại sao ta
lại sợ; dự án này là dự án phát triển, vay đầu tư là cần thiết, nhất là
trong lúc người cho vay vẫn tin tưởng ở chúng ta, cam kết cho chúng ta
vay…” Vấn đề không phải là chúng ta không nên vay tiền, vấn đề là vay
để đầu tư vào chỗ nào cho có lợi nhất cho toàn cục. Những phát biểu
không muốn liên can đến dự án này của Ngân hàng Thế giới, Liên hiệp châu
Âu, hay các nước như Pháp, Đức lẽ ra phải là lời cảnh tỉnh cho những
suy nghĩ “người ta vẫn cam kết cho chúng ta vay tiền” này.

N.V.P

(TBKTSG Online) – Đồng bào ở xã Đăk An, huyện Ngọc
Hồi, Kontum phải đu dây cáp vượt sông sau khi cơn bão số 9 hơn một năm
qua. Câu chuyện thời sự này đã được đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết
(Lạng Sơn) chất vấn Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Hồ Nghĩa Dũng tại
phiên họp Quốc hội ngày 10-6.

“Địa phương không đề cập đến cầu Poko”

Đại biểu Nguyễn Minh Thuyết chất vấn Bộ trưởng Hồ Nghĩa Dũng: “Đồng
bào ở Kontum phải đu dây cáp vượt sông. Vậy ai phải chịu trách nhiệm về
việc khắc phục hậu quả của cơn bão số 9 đã qua hơn 1 năm. Bộ trưởng đã
đi kiểm tra chưa?”.

Ông Dũng trả lời là sau cơn bão số 9 xảy ra, ông đã trực tiếp đi khảo
sát tuyến đường 14 và một số tuyến khác trên đường Trường Sơn, thống
nhất các phương án xử lý. “Cầu bị sập thì đã làm cầu phao, cầu tạm. Thậm
chí còn có lễ mừng cầu phao được tổ chức. Nhưng địa phương không đề cập
đến cầu Poko”, ông Dũng nói và nhấn mạnh thêm rằng: “Một năm sau bộ
cũng không nhận được thông tin gì”.

Lý do là hàng trăm ngàn cây số đường sông do địa phương quản lý và
ông cho rằng địa phương cũng không phát hiện được. Rồi ông kết luận:
“Dân có những sáng tạo mà chúng ta chưa ngờ tới”.

Yêu cầu cắt giảm hàng trăm dự án ở Vinashin

Hai con tàu Hoa Sen, trị giá 60 triệu
euro/chiếc mà Vinashin mua về đã phải nằm ụ do kinh doanh thua lỗ –
Ảnh:TL.

Nhiều ý kiến đại biểu khác chất vấn
trách nhiệm của lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải trong việc Tập đoàn Công
nghiệp tàu thủy (Vinashin) mua 2 tàu Hoa Sen (trị giá 60 triệu
euro/chiếc) và sau đó chỉ có chạy một chuyến rồi ngưng (đại biểu Vũ
Quang Hải và Lê Quốc Dung).

Các đại biểu cũng chất vấn ông Dũng về việc đầu tư tràn lan và làm ăn
thua lỗ ở tập đoàn này với câu hỏi: “Trách nhiệm thuộc về ai?”

Về vấn đề tàu Hoa Sen, ông Dũng nói Vinashin khi mua tàu chưa tính
toán hết các phương án kết nối vận tải, kết nối cảng, các phương thức
liên kết kinh doanh nên con tàu hoạt động không hiệu quả. Ông cho rằng,
đã là doanh nghiệp thì phương án kinh doanh phải do chính doanh nghiệp
chịu trách nhiệm.

“Khi phát hiện việc đầu tư không hiệu quả và tiếp tục đầu tư, bộ đã
yêu cầu doanh nghiệp dừng. Việc thua lỗ, doanh nghiệp đang tìm phương án
xử lý và chưa có báo cáo về bộ”.

Đại biểu Lê Quốc Dung cho rằng câu trả lời của ông Dũng là chưa thỏa
đáng vì đây là hậu quả của việc đầu tư dàn trải. “Vinashin không có sản
phẩm đầu tư hoàn chỉnh để bán và thu hồi vốn” và ông không chấp nhận lý
do giải thích mua tàu trong thời điểm suy giảm kinh tế nên ảnh hưởng đến
hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Ông Dũng thừa nhận rằng: “Vinashin đầu tư ra ngoài ngành vượt quá khả
năng tài chính cộng với tác động của khủng hoảng khiến thua lỗ càng
trầm trọng”. Và ông cho biết thêm là Chính phủ đã có chương trình giúp
Vinashin xử lý tài chính, cắt giảm hàng trăm dự án đầu tư và chỉ còn giữ
lại 18 dự án để giới hạn lại khả năng quản lý của tập đoàn này.

About Hải Hồ

Lượm lặt những bài viết trên internet, nhờ Wordpress giữ giúp rồi 1 ngày đẹp trời nào đó đem ra xài.....
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s